Nhà Cổ Việt Nam, Nha go co truyen 3,5 gian

Ngôi nhà cổ trên 200 năm tuổi sắp thành phế tích

Thôn Vầu, xã Tân Hòa, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên có một ngôi nhà cổ được xây theo lối kết cấu nhà của người Việt cổ, đến nay có niên đại 222 năm. Nhưng đáng buồn là nó đã và đang trở thành phế tích trước sự bào mòn của thời gian.
Đây là ngôi nhà cổ Việt Nam cổ nhất ở tỉnh Thái Nguyên và cũng là 1 trong 3 ngôi nhà gỗ cổ nhất ở Việt Nam hiện nay,  nhưng đáng buồn là nó đã và đang trở thành phế tích trước sự bào mòn của thời gian.

Đã 3 năm qua, mặc dù công luận lên tiếng, nhưng số phận của ngôi nhà này vẫn chưa được các cơ quan chức năng ở tỉnh Thái Nguyên quan tâm.

Lịch sử ngôi nhà
nhà gỗ cổ nhất việt nam

Chủ sở hữu của ngôi nhà hiện nay là ông Nguyễn Văn Loan, năm nay đã bước vào tuổi 91. Đã nhiều tuổi, lại bị lãng tai nên để tiếp chuyện chúng tôi một cách rành rọt, người cháu nội của ông phải đi mời ông Nguyễn Văn Năm (là người em ruột) đến kể về lai lịch của ngôi nhà.

Theo lời ông Năm, thì ngôi nhà của gia đình chính thức được xây dựng năm 1785 từ đời cụ Nguyễn Văn Hán (tự là Vương Từ Trực Vương) - một trong những Trưởng tộc của dòng họ Nguyễn ở xã Tân Hòa.

Nếu tính đúng theo dòng chữ Hán được ghi trên nóc nhà thì đến nay ngôi nhà đã được 222 năm tuổi. Nó được thiết kế 5 gian với kiến trúc là 3 gian là nhà chính và 2 gian chái buồng. Ngôi nhà được cấu trúc theo kiểu của nhà người Việt cổ với 36 cột, trong đó 24 cột chính và 12 cột phụ.

Với lối kết cấu như vậy, không gian sống trong ngôi nhà được thể hiện rõ, 3 gian nhà giữa là nơi sinh hoạt chung, còn 2 gian chái là nơi nghỉ ngơi của chủ nhà.

Cụ Vương Từ Trực Vương là một điền chủ giàu có nhất, nhì vùng này. Gỗ làm ngôi nhà, cụ không dùng các loại gỗ như đinh, lim mà chọn nhắng tía - một loại gỗ bền, dẻo dai và đặc biệt rất ít bị mọt làm vật liệu chính. Gỗ nhắng rất phổ biến ở vùng Phú Bình thời đó.

Đã có hàng chục thanh niên trai tráng ở trong vùng được tuyển chọn vào rừng để lấy gỗ làm ngôi nhà. Mỗi lần đi rừng, không phải lúc nào cũng có thể lấy được những cây gỗ nhắng tía ưng ý. Lần này chọn chưa được, họ lại tiếp tục vào rừng để lấy lần sau. Phải mất hàng năm trời, cụ Hán mới tìm và sưu tầm đủ số gỗ để làm nhà...

Tổng số 24 cột chính trong 3 gian giữa của ngôi nhà đều được làm bằng gỗ nhắng, chỉ có 12 chiếc cột của 2 gian chái còn lại là làm bằng các loại gỗ khác.

Nhưng trên nóc ngôi nhà lại được cụ dùng gỗ lim chạm trổ cầu kỳ. Ngói để lợp cũng là thứ ngói di tự đốt lấy. Hướng của ngôi nhà được chọn theo hướng tây - nam. Phải mất đến gần một năm trời, ngôi nhà mới được xây dựng xong.

Trải qua những biến cố của lịch sử, ngôi nhà của gia đình ông cũng đã chứng kiến biết bao thay đổi của thời cuộc. Trong những năm chiến tranh chống Pháp, đây trở thành nơi sơ tán của các cơ quan ở chiến khu Việt Bắc. Cơ quan đóng ở ngôi nhà này lâu nhất là Ngân hàng tỉnh Bắc Ninh.

Ông Năm kể tiếp: “Lúc đó tôi khoảng 16, 17 tuổi nhưng đã thấy 5, 6 người ở Ngân hàng tỉnh Bắc Ninh đến ở đây để trông giữ tiền. Và cũng thật kỳ lạ là trong những năm đó, mặc dù khu vực xã Tân Hòa và huyện Phú Bình bị máy bay bắn phá rất nhiều, những nhà dân ở xung quanh hầu hết bị ảnh hưởng, hoặc bị cháy, nhưng ngôi nhà này không hề bị sao?”.

Ông Năm đi bộ đội chống Pháp rồi lại tái ngũ trong kháng chiến chống Mỹ, đến năm 1975 ông phục viên trở về địa phương. Ngày vào hợp tác xã, ngôi nhà của gia đình ông cũng là nơi tụ họp của bà con trong làng, trong xã mỗi khi có việc lớn ở trong thôn.

Ông Nguyễn Văn Năm bên cửa gỗ chính của ngôi nhà.

Sau những năm hòa bình lập lại, ông Loan chuyển về sống hẳn trong ngôi nhà cổ cùng với con cháu. Ông là bố của một liệt sĩ. Biết ngôi nhà của mình có giá trị, xuống cấp nhưng ông Loan  "lực bất tòng tâm” không có tiền để sửa chữa.

Ngôi nhà cổ có niên đại lâu nhất ở tỉnh Thái Nguyên này có lẽ sẽ rơi vào quên lãng nếu như không có việc có hai phóng viên của Báo Thái Nguyên, năm 2003 khi đi công tác tình cờ phát hiện ra và viết bài đăng trên báo tỉnh. Nhiều người biết chữ Nho đã dịch những chữ trên hoành phi của ngôi nhà ra tiếng Việt.

Căn cứ vào những dòng chữ ghi trên hoành phi, gia đình ông Loan được biết ngôi nhà của mình có năm sinh là 1785. Nếu đúng nó ra đời vào thời điểm này thì đây là một trong ba ngôi nhà gỗ cổ nhất Việt Nam hiện nay. Cùng với ngôi nhà là cuốn gia phả bằng chữ Hán của dòng họ Nguyễn có lịch sử trên 200 năm, nhưng do không đọc được nên ông Năm đành xếp vào một chỗ.

Ngôi nhà cần được trùng tu

Còn về vợ chồng anh Nguyễn Văn Ngần, cháu nội của ông Loan, do cũng không thể ở mãi trong ngôi nhà cũ vì nó có thể sập xuống bất cứ lúc nào, nên anh chị đã  tiết kiệm tiền để xây căn nhà mới.

Khi ngôi nhà này hoàn thành, anh Ngần chỉ dám đưa bộ đồ thờ trong ngôi nhà cổ lên để hương khói cho các cụ. Ông Loan sống cùng người cháu trong căn nhà mới, còn ngôi nhà cũ đã và đang từng ngày trở thành phế tích.

Khi về Thái Nguyên, chúng tôi có qua Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Phú Bình để hỏi về ngôi nhà này và được cán bộ cho biết, chỉ nghe nói nằm ở xã Tân Hòa. Vừa tiếp chuyện chúng tôi, ông Hoàng Văn Cường, Phó trưởng phòng Văn hóa huyện vừa điện thoại để hỏi xem ngôi nhà này ở đâu bởi chính ông cũng không biết về nó.

Chúng tôi hỏi: “Một ngôi nhà cổ như vậy, mà Phòng Văn hóa - Thông tin huyện cũng không biết, vậy người dân biết hỏi ai?”. Ông Cường trả lời: “Chúng tôi chỉ mới nghe nói đây là ngôi nhà cổ nhất Việt Nam chứ chưa nghe ai báo cáo. Cho nên, Phòng Văn hóa - Thông tin huyện cũng chưa có ai xuống khảo sát”.

Để có câu hỏi xác thực hơn về tuổi thọ của ngôi nhà, chúng tôi đã có cuộc làm việc với ông Đồng Khắc Thọ, Trưởng Ban quản lý di tích danh thắng tỉnh Thái Nguyên. Ông Thọ cho biết: "Nhà cổ ở Thái Nguyên không nhiều, nhất là những ngôi nhà cổ thuộc về di sản kiểu 5 gian có niên đại trên 200 năm như đã nói ở trên là rất hiếm.

Trong tổng số 776 điểm di tích của Thái Nguyên, hiện nay có 28 di tích thuộc  cấp tỉnh, nhưng chưa hề có một ngôi nhà cổ nào của dân". Sở dĩ ông Thọ có ý kiến này là vì trước đây ông đã từng là Giám đốc Bảo tàng tỉnh Thái Nguyên và ông chưa được nghe nói tới ngôi nhà này và cũng chưa từng nhận được một văn bản nào báo cáo.

Tuy nhiên, theo tìm hiểu của chúng tôi, ngôi nhà đã ít nhất được hai lần phóng viên Báo Thái Nguyên xuống tìm hiểu viết bài, vậy mà Bảo tàng Thái Nguyên không biết thì thật là buồn.

Khi tôi đưa cho ông Thọ xem những bức ảnh chụp được về hiện trạng ngôi nhà, ông cũng thừa nhận những đường nét trên những hoa văn chạm khắc trên hoành phi câu đối của ngôi nhà khá tinh xảo.

“Ngôi nhà có niên đại lâu như vậy mà tới thời điểm này vẫn chưa được các cơ quan chức năng quan tâm đầu tư, thiếu xót này thuộc về  Ban Quản lý di tích thắng cảnh.

Tới đây, chúng tôi sẽ cử cán bộ xuống khảo sát thực tế của ngôi nhà, sau đó sẽ có phương án báo cáo xin trùng tu, nếu thích hợp”. Hy vọng ngôi nhà cổ sẽ được quan tâm đúng mức và đó sẽ trở thành điểm du lịch hấp dẫn cho Thái Nguyên